باغ فردوس از قصر قاجاری تا موزه سینما

باغ فردوس

 

شاید زمانی که شاهزادگان قاجا ر، باغ های شهر تهران را که پوشیده از درختان انا ر، چنا ر، خرمال و، گیلاس و آلبالو بو د، برای استفاده شخصی بین خودشان تقسیم می کردند و با کاشت درختان کاج و پیچ که امین الدوله از ممالک فرهنگی با خود به سفارت آورده بود ، مصفاتر میک‌ردن د، هرگز فکر نمی کردند روزی جنبش های اجتماعی، حصار این با غ ها را درنوردد و مردم عادی کوچه و خیابان در این با غ ها برای تفریح قدم بزنند. هرچند بعدها بسیاری از درختان و عمارت های زیبا این باغ ها، همراه با حصارهایشان زیر پای بر جهای تهران شکستند و تبدیل به خاطره شدند. با این وجو د، تعدادی از با غ های باقیمانده به مکان های عمومی برای گردشگری شهروندان تهرانی و سایر گردشگران ایرانی و خارجی تبدیل شدند، مانند باغ فردوس که چندین بار در دست شاهزادگان قاجار دست به دست شد تا تبدیل به مدرسه و سپس موزه سینما شد.
باغی هم چون بهشت
هنگامی که محمدشاه قاجار تصمیم می گیرد برای ادامه زندگی از تهران مهاجرت کند، حسینعلی خان معیرالممالک ، شوهر عمه او هم به فکر احداث قصری زیبا در باغی وسیع در حوالی دهکده تجریشم یافتد. قصری زیبا در دوطبقه که به همت معماران یزدی و اصفهانی و به شیوه سایر قصرهای قاجاری با ایوانی بزرگ در قسمت جنوبی این باغ ساخته می شود . زیبایی این ساختمان که نمای بیرونی آن مزین به گچبری های زیبا و سنگ های مرمر اعلای یزد بود و اتاق ها و تالارهای داخلی آن آراسته به کاغذ دیوار ی، سبب شد تا عنوان “رشک بهشت” یعنی مکانی حتی زیباتر از بهشت به آن اختصاص دهند. قسمت جنوبی باغ که در سراشیبی قرار داشت به هفت بخش مسطح و مطبق تقسیم شد که در هر بخش یک استخر بزرگ با چندین فواره زیبا ، بهشت را در ذهن افراد تداعی می کرد. برای همین آن را باغ فردوس یعنی باغ بهشت نامیدند.

با وجود این همه زیبایی، هنگامی که دوست محمدخان معیرالممالک ، فرزند حسینعلی خان معیرالممال ک، صاحب این باغ می شو د، با ب یتوجهی به بنا و باغ ، زمینه ویرانه شدن باغ را فراهم می آورد و به دنبال این کا ر، دیگر زیبایی و شکوه سابق به این باغ باز نمی گردد . سپس باغ از تملک شاهزاده ای به شاهزاده ای دیگر درمی آید تا عاقبت محمدولی خان سپه سالار تنکابنی از رجال پرنفوذ دوران مظفرالدین شا ه، باغ را از ورثه امین الملک که از شاهزادگان و رجال پرنفوذ قاجار بوده خریداری میک‌ند و پس از احیای استخرها ، فواره ها و قنات هایی که در شمال باغ قرار داشت، شکوه و جلالی را که یادآور بهشت بود به این باغ بازمی گرداند . با این وجود به علت بدهی که به تجارتخانه طومانیا س، یکی از تجار بزرگ عصر قاجار و پهلوی داشت، این باغ را به این شخص واگذار می کند. طومانیاس هم باغ را به علت بدهی به رضاشاه داده که او هم با حفظ قسمت مرکزی باغ که عمارت در آن قرار داشت ، بخش شرقی و غربی آن را به چندین باغ تبدیل و به اشخاص حقیقی می فروشد که بعضی از بازماندگان آنان هنوز در این محله ساکن هستند . 

از مدرسه شاهپور تا موزه سینما

از سال 1316 آموزش و پرورش وقت، قسمت مرکزی باغ که از شمال به خیابان حضرت ولی عصر (عج) کنونی و از جنوب به میدان تختی منتهی می شود را خریداری کرد و نخستین دبیرستان پسرانه شمیران را که مدرسه شاهپور تجریش نام داشت در عمارت تاریخی باغ تاسیس کرد . مدرسه ای که بزرگان ادب فارسی مانند: نیمایوشیج شاعر و پدر شعر نوین ایرا ن، همچنین جلال آل احمد از نویسندگان بزرگ معاصر در آن تدریس کرده و افراد بزرگ دیگری چون زنده یاد ایرج افشار سیستانی از ایرا نشناسان برجسته در آن مشغول به تحصیل شدند. از آن جایی که بنای ساختمان تاریخی بو د، در سال 1350 مدرسه شاهپور از آ نجا به ساختمان تازه تاسیس در قسمت جنوبی باغ منتقل شد و پس از مرمت عمارت تاریخی، قسمت شمالی باغ تبدیل به مرکز فرهنگی می شو د. پس از انقلاب هم ابتدا چندسالی به عنوان مدرسه مخصوص سینماگران مورد استفاده قرار گرفت و سپس در دهه 80 خورشیدی تبدیل به موزه سینما شد. امروز اگر سری به خیابان حضرت ولی عصر (عج) و ایستگاه باغ فردوس بزنید، با ساختمانی باشکوه و باغی که نهر آبی زیبا از آن عبور میکند و به حوضچه ای چندطبقه منتهی می شو د، روبه رو می شوید که کافه رستوران های دلنشین و فروشگا ههای دارنده اجناس و آثار هنری ، خاطره خوشی را برایتان ثبت خواهند کر د.

مکانی که روزگاری محل استراحت و عی شونوش و خوش گذرانی شاهان و شاهزادگان قاجاری و پهلوی بو د، امروزه محل وقت گذرانی اهالی شهر تهران ، به خصوص جوانان باذوق و هنرمندان بزرگ این دیار است. از همه جال بت ر، اگر صبح نخستین جمعه مهرماه که آغاز سال تحصیلی نیز هست به این باغ سری بزنید با پیرمردانی رو به رو خواهید شد که روزگاری در این مدرسه درس می خواندند و طبق رسم قدیمی هر ساله شا ن، در نخستین جمعه مهرماه در مکان مدرسه سابق شان برای بازگو کردن خاطرات و احوال پرسی از یکدیگر در این مکان دور هم جمع می شوند.

 

نویسنده و عکاس : علیرضا عطاریانی

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش